Əlavə Dəyər Vergisi (ƏDV) Azərbaycanda tətbiq olunan ən vacib vergilərdən biridir. Bizneslərin düzgün maliyyə uçotu aparması və dövlətə qarşı öhdəliklərini vaxtında yerinə yetirməsi üçün ƏDV hesablanması qaydalarının dəqiq bilinməsi vacibdir.
ƏDV nədir?
Əlavə Dəyər Vergisi (ƏDV) – Azərbaycan Respublikasında tətbiq olunan dolayı vergilərdən biridir. Vergi Məcəlləsinin 152.1-ci maddəsinə görə, ƏDV – malların (işlərin və xidmətlərin) təqdim olunması və idxal olunan mallara görə tutulur.
ƏDV dərəcəsi
Vergi Məcəlləsinin 165.1-ci maddəsinə əsasən, hazırda ƏDV-nin əsas dərəcəsi 18% təşkil edir.
Bəzi xidmət və mallar isə ƏDV-dən azaddır. Məsələn:
- Təhsil və səhiyyə xidmətlərinin müəyyən hissəsi;
- Dövlət sifarişi ilə maliyyələşən bəzi mallar və xidmətlər.
Kimlər ƏDV ödəyicisidir?
Vergi Məcəlləsinin 155-ci maddəsinə əsasən, ƏDV ödəyicisi aşağıdakılar ola bilər:
- İl ərzində dövriyyəsi 200.000 manatdan artıq olan şəxslər;
- Məcburi qeydiyyat – idxal əməliyyatı aparan şəxslər;
- Könüllü qeydiyyat – dövriyyəsindən asılı olmayaraq ƏDV ödəyicisi olmaq istəyən şəxslər.
ƏDV ödəyicisi olmaq üçün sahibkar Vergilər Nazirliyində (Dövlət Vergi Xidmətində) qeydiyyata düşməlidir.
ƏDV necə hesablanır?
ƏDV hesablanarkən əsas formula belədir:
ƏDV məbləği = Mal və ya xidmətin dəyəri × ƏDV dərəcəsi
Hazırda Azərbaycanda standart ƏDV dərəcəsi 18% təşkil edir. Məsələn:
- Əgər məhsulun satış qiyməti 100 AZN-dirsə, ƏDV məbləği 18 AZN olacaq.
- Müştəriyə təqdim edilən son qiymət isə 118 AZN olacaq.
ƏDV çıxılması (ödənilmiş ƏDV-nin nəzərə alınması)
ƏDV ödəyicisi olan şirkətlər aldıqları mallara və xidmətlərə görə ödədikləri giriş ƏDV-sini (input VAT) sonradan satış zamanı hesablanan çıxış ƏDV-dən (output VAT) çıxmaq hüququna malikdirlər.
Məsələn:
- Şirkət mal alarkən 50 AZN ƏDV ödəyib.
- Satış zamanı isə 80 AZN ƏDV hesablanıb.
- Dövlət büdcəsinə ödəniləcək faktiki ƏDV məbləği = 80 – 50 = 30 AZN olacaq.
ƏDV hesablanmasında vacib məqamlar
- Satış və alış fakturaları düzgün rəsmiləşdirilməlidir.
- Elektron qaimə-faktura vasitəsilə bütün ƏDV əməliyyatları rəsmiləşdirilməlidir.
- Hesablamalar Vergi Məcəlləsinə uyğun aparılmalıdır.
Nəticə
ƏDV hesablanması bizneslər üçün həm maliyyə nizam-intizamı, həm də dövlət qarşısında şəffaflıq baxımından vacibdir. Hər bir ƏDV ödəyicisi düzgün uçot aparmalı, həm giriş, həm də çıxış ƏDV-ni dəqiq hesablamalıdır. Əgər bu proseslərdə çətinlik yaranarsa, mühasib xidməti və ya vergi konsultasiyası xidmətindən yararlanmaq ən doğru yoldur.
